Het grafmonument van Panamarenko. C – 25 – 12 (MIC-23)
Achteraan het kerkhof ligt het graf van de internationaal vermaarde Antwerpse kunstenaar Panamarenko, de artiestennaam van Henri Van Herwegen. Hij werd geboren te Antwerpen op 5 februari 1940. Zijn vader, die in de Tweede Wereldoorlog omkwam door een V-1 (vliegende bom), was elektro-ingenieur en lid van een communistisch gezinde familie. Zijn grootvader was architect. Zijn moeder, Hortense Francisca Sillis, werd geboren te Wilrijk op 27 januari 1906 en ze overleed te Antwerpen op 1 juni 2002. Panamarenko bleef tot haar overlijden bij zijn moeder wonen. Na zijn huwelijk met Eveline Hoorens in 2003 vestigde hij zich aan het Borgveld te Brakel-Michelbeke. Hij overleed te Brakel op 14 december 2019.
Henri Van Herwegen volgt van 1955 tot 1960 lessen aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten; hij doet er een hartsgrondige hekel aan de schilderkunst op. Hij kijkt liever film en bestudeert natuurwetenschappelijke tijdschriften. Als kunstenaar laat hij voor het eerst van zich horen in 1963. In 1965 leent hij de pseudoniem Panamarenko van een Russische generaal die hij op de radio hoort. Zijn artiestennaam zou ook een samentrekking van “Pan American Airlines and Company” kunnen zijn, maar is ook gesteund op de naam van de Russische politicus Panteleimon Ponomarenko waarvan de uitspraak zeer gelijkend is. In de jaren die volgen signeert hij zijn acties en happenings met ‘Panamarenko, multimiljonair’, gaat hij gekleed in militaire pakken, draagt hij een militaire kepi en rijdt hij rond in een opvallende Amerikaanse wagen.
In 1966 stelt Panamarenko voor het eerst tentoon in de Antwerpse Wide White Space Gallery. Via die galerie komt hij in contact met buitenlandse kunstenaars als Joseph Beuys en James Lee Byars. In 1967 maakt Panamarenko zijn eerste vliegtuig Das Flugzeug. Het is de Duitse kunstenaar Joseph Beuys die Panamarenko laat beseffen dat de technische constructies die hij naast zijn eerste pop art-achtige kunstobjecten maakt, evengoed kunst kunnen zijn.
Vanaf 1969 ontwerpt en bouwt Panamarenko zijn grootste ‘vliegtuig’ ooit, de zeppelin The Aeromodeller (1969-1971). Vanaf dan verwerft Panamarenko bekendheid als de kunstenaar die tal van visionaire, niet-vliegende vliegtuigen bedenkt, bouwt en van fantastische namen voorziet. Ze worden vaak aangedreven door mensenkracht of zijn afgeleid van de vliegtechnieken van insecten. Rond 1980 concentreert Panamarenko zich zelfs op de mogelijkheden van een ‘Reis naar de sterren’. Hij ontwikkelt ook auto’s, hij ontwerpt en bouwt compacte motoren voor diverse vliegrugzakken en gedurende 30 jaar bouwt hij aan de vliegboot Scotch Gambit. In 1996 ontstaat de drie ton zware duikboot Panama Spitsbergen Nova Zemblaya. Van 1989 tot 2005 ‘frutselt’ hij een collectie uiterst fragiele, maar autonoom stappende ‘kippen’ in elkaar, de Archaeopteryxen.
Panamarenko’s werkwijze verleende zijn kunstwerken een niet te miskennen ‘look & feel’. Zelf beschouwde de kunstenaar het poëtisch gehalte van zijn acties, happenings, tekeningen en objecten als het meest belangrijke aspect van zijn werk.
Het monument op het kerkhof van Michelbeke is zeer merkwaardig. Het is een witte zuil waarboven zijn bronzen beeltenis staat als “vliegenier”. Ervoor staat een witte plaat met daarin zijn handtekening en zijn geboorte- en overlijdensjaar en met daaronder twee vogeltjes. Boven de handtekening is op de grafsteen een hand afgebeeld die met een vingerknip een haltertje laat spinnen. Het lijkt alsof die met een vingerknip iets de lucht instuurt. Het beeld staat symbool voor Panamarenko’s ruimtetheorie, waarvan hij zei: ‘Als er iets moet blijven, is het mijn theorie over de ruimte. Die staat!’
Kunstwerken van Panamarenko bevinden zich wereldwijd in tal van vermaarde private en publieke kunstverzamelingen, zo onder meer in de collecties van het S.M.A.K. Gent , het M HKA Antwerpen, het Mu.ZEE Oostende en het KMSKB Brussel.
